Gódowne žycenja šulskego wjednika
Kak daloko smějoš we wucbje hyś? Kótare pedagogiske srědki směju wuwucujucy zasajźowaś, bźez togo až wuknice a wukniki ako wósoby wobgrozujoś? »Žwała/Die Welle« jo młoźinski roman amerikańskego spisowaśela Mortona Rhuego (= Todd Strasser, *1950). Roman jo wujśěł 1981 a se póśěgujo napšawdu na pśewjeźony eksperiment »The Third Wave«. 1967 jo kśěł wucabnik na Wusokej šuli w měsće Palo Alto wuknjecym w swójom kursu stawiznow wujasnjowaś, kak jo se mógał nacionalsocializm k organizěrowanemu masowemu gibanju staś. Rhue jo nawězał na fakty togo wěrnego tšojenja a jo se z fikcijami kombiněrował. W graśu jo to angažěrowany wucabnik stawiznow Ben Ross, kótaryž co z pógibowanim z mjenim »Žwała« swójim wuknjecym nazgónjenje zbližyś, wuwiśe w nacijowej Nimskej njepósrědnje dožywjaś. „Eksperiment“ pak wuwija w nejkrotšem casu swójsku dynamiku a se raźi zwenka kontrole.
Wuknice a wukniki kursa 12/1 w pśedmjaśe „Pśedstajajuce graśe/Darstellendes Spiel“ našogo gymnazija su se dla aktualnych tšojenjow w Nimskej a wósebnje we wósobinskem wobswěśe za to rozsuźili. Dwójolětne źěło na tekstach a njelicobne proby su se wupłaśili: Na jawišću źiwadła „Piccolo“ smy mógali pśeznanjecu a naglědniwu inscenaciju dožywiś. Malsnosć zawjeźenja jadnorych mjazycłowjeskich pšawidłow ako „disciplina, zgromadnosć a jadnanje“, a teke slěposć a bźezkritiskosć pśiwisnych su pśiglědujucych bźezrěcnje zawóstajili. Pódtitel spiśowaśela Mortona Rhuego „Rozpšawa wó wucbnem wopyśe, kótaryž jo pśedaloko šeł“ a jimace zwopšawdnjenje z boka wuknicow a wuknikow pokazujo ako 1. na njedowěrnosć takego eksperimenta, 2. na tšachotu ideologijow za młodych luźi, kótarež hyšći njamaju dopołnje wuzdrjałe zamóženje wusuźenja, a 3. teke na to, kak lažko móžo se etablěrowaś awtoritarny system. Konsekwenca jo, aby dejali wšykne w towarišnosći cesćej kritiski se za zwiskami tšojenjow pšašaś a zagronitosć za sebje pśewześ.
Za drugi wjacor jo se źiwadłowy kurs 12/2 tejerownosći wósebny a wupominajucy kusk wupytał. Źiwadłowe graśe „Wence pśed źurjami/Draußen vor der Tür“ Wolfganga Borcherta (1921–1947) wulicujo stawizny muža, kenž se wrośi z Drugeje swětoweje wójny. Młody muski, trawmatizěrowany pśez wójnskich dožywjenjow, pyta pódermo za kontaktami a za cłowjeskosću w pówójnskej towarišnosći. Aktualne wójnske tšojenja na swěśe a pšašanja „Cogodla jo wójna?, Kak se wustatkujo na luźi a co se stanjo pó wójnje?“, su wobwliwowali wuźěłanje graśa. Wósebnje młodemu głownemu grajarjoju Luca Schulze jo se na gnujucu wašnju raźił, zacwiblowanje a bźezorientěrowanje młodego muskego zwurazniś.
Wobej kursa stej wěźełej ze swójimi wugbaśami pśeznaniś. Wjeliki źěk słuša ceptarce Mariny Eggertoweje za wuběrne wuměłske a pedagogiske rozpokazowanje. Wót lěta 2002 jo wóna generacije wuknicow a wuknikow we wšakich źiwadłowych graśach pśewóźowała. Wót pśedwuběranja temow, pśez dramaturgiske wobźěłanje tekstow až do wugótowanja kulisow a wuběranja kostimow jo wóna kužde pśedstajenje z wjelikim wósobinskim angažementom pśewóźiła. Z tyma slědnyma kursoma jo sebje wjelicne rozžognowanje dariła. Wjele wuknikojskich generacijow budu se we wjelikej źěkownosći na nju dopominaś.
Bóžko se z tym teke kóńcy cas wucbnego pśedmjata „Pśedstajajuce graśe” na Dolnoserbskem gymnaziju. Móžomy se jano naźejaś, až jo to nachylna pśestawka. Źěk słuša nic naslědku teke wjednistwoju a jawišćemu technikarjoju źiwadła Piccolo, kótarež su ze swójeju fachoweju pódpěru k raźenju wupśedanyma pśedstajenjoma na 17. a 18. měrcu 2026 pśinosowali.
Angela Šurmanowa